Interview met Patrick van der Hofstad, door Diana Vernooij
Op de Verbindingsdag van de Zen Peacemakers van 19 oktober zijn we welkom bij Zen Zeist, de zendo van Patrick van der Hofstad. Patrick ontving in 2013 jukai als Zen Peacemaker, en is betrokken bij de Werkplaats Ecodharma die de Verbindingsdag organiseert. Patrick vertelt over zijn weg in zen.
“Vrij snel na de oprichting van Zentrum werd Rients Ritskes mijn allereerste leraar. Ik was toen 23 jaar oud. Toen Rients naar Denemarken verhuisde, nam Nico Tydeman het stokje over bij Zentrum en hij werd mijn leraar. Ik wist vrij snel dat ik les wilde geven. Dat past bij mij maar het heeft nog 20 jaar geduurd voor het zover was.
Nico leidde mij op in een groep van 10 mensen die interesse hadden om zenles te gaan geven. Ik ging een jaar op sabbatical met mijn gezin naar Salt Lake City om bij Genpo Roshi te kunnen studeren. Ik ben er opgeleid tot Big Mind facilitator. Toen Nico stopte met lesgeven in Utrecht ben ik leerling geworden van Cornelia Wierenga, een van zijn opvolgers. Van haar heb ik Denkai mogen ontvangen. Vanaf 2011 geef ik zenles en via omzwervingen heb ik sinds januari van dit jaar een nieuwe zendo, een eigen plek. Met de sangha die we hebben opgebouwd vanaf 2011 knapten we samen een pand op. We zijn nu verhuisd naar een kantoor op een bedrijventerreintje, dat klinkt niet prettig, en toch zijn we er gelukkig. Het is een mooie grote en hoge ruimte waar we met elkaar iets moois van hebben gemaakt (www.zenzeist.nl).”
Totale toewijding
“Voor het overleven van de sangha is het nodig dat ik voortdurend de hulp van de mensen inroep. Ik vraag hulp, maar mijn vragen rond het opknappen van de ruimte en de verhuizing waren vrijblijvende vragen met als ondertoon: “doe wat je past”. Ik heb het vertrouwen dat wat nodig is, ook wordt gedaan.
Het is nogal een lastig onderwerp: de vragen van een leraar in de relatie tot de leerling. Het zit in onze traditie dat een leraar ervoor kan kiezen om iets te vragen van een leerling wat deze niet wil of erg lastig vindt. Een leraar kan je op de proef stellen en dat is ook goed. Vanuit vertrouwen dat de leraar je ergens doorheen loodst, ga je als leerling daarin mee.
Het is mij altijd duidelijk geweest dat als Nico of Cornelia iets aan me vraagt, dat ik dat dan doe. Ik heb er zelf veel aan gehad om te doen wat mijn leraren vroegen, en daar schaar ik Bernie Glasmann en Frank De Waele ook onder. Mijn vertrouwen is nooit beschaamd.
Dat vertrouwen van de leerling is heel erg belangrijk. Ik ben zelf enorm terughoudend in het vragen van concrete dingen aan een leerling, want je vraagt de leerling iets te doen wat die misschien niet begrijpt. En natuurlijk is geen enkele leraar volledig zuiver in de leer. Iedereen heeft zijn gebreken, ook ik. Dat is “all-in-the-game”. Ik verwacht niet dat alles 100% kosher is en toch heb ik zelf die totale toewijding.
Ik behoor tot een nieuwe generatie zenleraren en ben erfgenaam van mijn zenlijn. Leraren van de vorige generaties in mijn lijn hebben fouten gemaakt met macht, geld en seks. Dat levert een intergenerationeel trauma op, vergelijkbaar met hoe dat in families gaat.
Ik besef dus dat ik in de traditie sta van meerdere generaties met schandalen. Voor mij is daarom de ethiek heel belangrijk. Als nieuwe generatie wil ik dat hetgeen intergenerationeel lijkt te zijn, verwerken en doorbreken. Het maakt dat ik als zenleraar een grote verantwoordelijkheid heb als ik iets vraag, omdat het te veel zou kunnen zijn voor die ander of de ander zou kunnen schaden.”
Zen Peacemakers jukai september 2013, tijdens de straatretraite
Een bad van liefde en ongelooflijk confronterend
“Ik ben voor het eerst naar de Auschwitzretraite geweest in 2011. Dat was een verpletterende ervaring. Als Nederlandse deelnemers hielden we na afloop contact en gingen met elkaar in Nederland kampen bezoeken en Bearing Witness programma’s organiseren. We deden het met kleine groepjes en nodigden anderen uit. Toen we de 2e keer uit Auschwitz terugkwamen, wilden we met een groepje Zen Peacemaker worden. Frank De Waele had de Zen Peacemakers transmissie ontvangen en stelde als voorwaarde dat de jukai gegeven werd aan het eind van een straatretraite. Ik voelde me daar enorm mee onder druk staan. Ik draag bijzondere lenzen en moest nu meerdere dagen de lenzen inhouden. Ik was als de dood om niets meer te kunnen zien. Maar de straatretraite van 2013 werd een bloedmooie verstilde ervaring van eenheid met alles en ik ontving jukai.
Ik ben inmiddels heel vaak meegegaan met door Zen Peacemakers International georganiseerde Auschwitzretraites. Ik heb geleerd om aan het eind het besluit te nomen dat ik nog een keer wil gaan, want in het gewone leven is dat een onbegrijpelijk besluit. De Auschwitzretraite is een bad van liefde en tegelijk ongelooflijk confronterend en leerzaam. Wat je dacht op een rijtje te hebben is weg. De rationele kant in je wordt vermorzeld. Bernie noemde het een “plunge”, een onderdompeling – er blijft niets van je heel en toch kom ik elke keer geheeld terug.”
Zen Peacemakers jukai september 2013, tijdens de straatretraite
Duurzame transities hanteerbaar
“Ik ben geïnspireerd om het leven van een Ecosattva te beoefenen. Zenleraar, docent en auteur David Loy noemt diegene die de boeddhistische inzichten toepast op de ecologische crisis een Ecosattva. Een Ecosattva is dus een Bodhisattva die de schoonheid van het leven kent en tegelijk een gelofte doet om alle levende wezens te bevrijden op het gebied van ecologie. Ik werk daaraan in mijn beroepsleven en ik ben als vrijwilliger actief.
Ik wil de duurzame transities die deze wereld nodig heeft, hanteerbaar maken voor de nieuwe generatie. Voor jongeren is de toekomst een ravijn, maar wie durft erin te kijken? De boel is aan het ontwrichten, lees het IPCC rapport – maar bijna niemand leest dat rapport. Die kloof is wel de toekomst waar jongeren voor staan. De huidige generatie leerlingen wordt nog steeds opgeleid met het ideaal van economische groei. Velen weten nog steeds niet wat er op hen afkomt.
Ik heb stichting Technotrend (www.stichtingtechnotrend.nl) opgericht, waar we inmiddels met 15 medewerkers aan een duurzame toekomst werken door inspirerend onderwijs. Wat wij doen is doorgeven dat er een ecologische crisis is, waar die uit bestaat en hoe je er persoonlijk mee kan omgaan. We werken voor het basisonderwijs, het VMBO en MBO en voor Havo-VWO. We maken lesmateriaal en laten inspirerende mensen als rolmodellen zien van een andere mogelijke economie en een andere invulling van de maatschappij. We organiseren verschillende programma’s op scholen. Daarnaast leren we de docenten om hun leerlingen te begeleiden, vanuit het principe “train de trainer”. We geven hen een duurzame didactiek mee op basis van onder andere verbeeldingskracht en circulaire vaardigheden.”
Foto Ecoretraite Duitsland
“Ik neem ook deel aan de Werkplaats Ecodharma van de Zen Peacemakers Lage Landen. We organiseerden dit jaar de Bearing Witnessdag bij Tata Steel. Samen met Svenja en Dieter heb ik een paar Ecoretraites in Duitsland georganiseerd en laatst ben ik meegegaan met een pelgrimage die deze groep organiseerde. Ik deed de facilitatortraining van Het Werk dat weer Verbindt, de methodiek van Joanna Macy. Zij leert mensen zich te verhouden tot de ecologische crisis en zich voor te bereiden op een bijdrage naar een omslag in onze cultuur. Dat Werk was een inspiratie voor de dag bij Tata Steel en ook voor de verbindingsdag die we op 19 oktober organiseren voor de Zen Peacemakers Lage Landen.
David Loy is met zijn inspirerende lezingen en workshops verschillende keren in Vlaanderen en Nederland geweest. In 2024 vertelde David Loy over een negendaagse retraite die hij in de VS meerdere keren heeft georganiseerd. Daar is een Vision Quest een onderdeel van, een onderzoek bij jezelf over wat het betekent een Ecosattva te zijn of een Zen Peacemaker die zich met het klimaat bezig houdt. Het zou mooi zijn als hij zo’n retraite in de Lage Landen zou geven, bijvoorbeeld in de Hoge Venen bij de Ardennen. Mogelijk kan ik daar een bijdrage aan leveren.”