Reflectie Bearing Witness-dag bij Tata Steel
We zaten er nog maar net.
Aan de rand van de duinen, met uitzicht op de grijze massa van staa , schoorstenen en rook. Het geluid van de wind in het helmgras, de geur van verbranding in de lucht. Een kleine groep mensen, stil op het gras, mediterend. Niets meer dan dat.
Toen kwamen de busjes. Twee witte wagens, recht op ons af. Beveiliging van Tata Steel. Een vrouw stapte uit en liep de heuvel op, tot bij het hek waar wij zaten. Ze keek. Wij keken terug.
“Zijn jullie van Greenpeace?” vroeg ze.
“Nee.”
“Extinction Rebellion dan?”
Ook niet.
“Wat komen jullie doen, dan?”
We waren daar om te getuigen en stil te zijn.
Ze keek nog eens goed. “Maar… jullie zijn niet van plan om het hek over te klimmen?”
“Nee, dat zijn we niet.”
“Oké,” zei ze. “Wat jullie doen, dat mag. Jullie mogen daar zitten.”
Geen vijandigheid, wel verwarring. Alsof ze wilde begrijpen: wat doen mensen hier als ze niet komen om te protesteren? Want wie gaat er nou vrijwillig zitten naast het meest vervuilende industrieterrein van Nederland?
Wij, Zen Peacemakers, kwamen op zaterdag 10 mei 2025 in Wijk aan Zee met een kleine groep bijeen in de duinen bij het terrein van Tata Steel, voor een Bearing Witness. De locatie was zorgvuldig gekozen: deze fabriek is niet alleen een van de grootste industriële werkgevers van Nederland, maar ook de grootste uitstoter van CO₂ én verantwoordelijk voor ernstige lucht-, water- en bodemvervuiling.
Toen we arriveerden, viel het direct op hoe zichtbaar en fysiek voelbaar de uitstoot was. Boven Kooksfabriek 2 hing een enorme, witte rookwolk die de zon letterlijk verduisterde, terwijl het verder een heldere en zonnige dag was. De wind stond onze kant op; we roken en proefden de uitstoot. Het was confronterend; een rauwe binnenkomer.
We zochten een plek in de duinen vlak naast het hek, met uitzicht op het terrein. Daar begonnen we in stilte te mediteren en kwamen daarna samen in een luistercirkel. We deelden wat ons raakte en bespraken de drie uitgangspunten van de Zen Peacemakers: niet-weten, getuigen, en vanuit daar het antwoord zijn. Ook werkten we met de vier fasen van de spiraal van Actieve Hoop van Joanna Macy: dankbaarheid, pijn eren, met nieuwe ogen kijken, en weer verder gaan.
Na de cirkel liepen we verder langs de rand van het terrein. We kwamen op een uitzichtpunt met zicht op een opslagbekken van vervuild slib; restmateriaal dat zonder goede verwerking giftig is voor het grondwater. En we zagen cruiseschepen en vrachtschepen. Een constante stroom van vliegtuigen die laag overkwamen vanuit of richting Schiphol. Op het strand lagen aangespoelde netten, plastic, en vele kwallen die vanuit de onderstroom met de oostenwind waren aangespoeld. Alles kwam hier samen: industrie, transport, toerisme, afval en emissie. Het voelde als een knooppunt van onze huidige levensstijl, zoals we die eigenlijk niet willen zien.
En toch: tussen de verwoesting bloeide leven. Kleine plantjes in het zand. Bloemen met een worteltje hoop. Geurige eenvoud, stil kleurverloop. Alles in die duinen vertelde ons: als het kán, leeft het. Voluit. Onbevreesd. Niet naïef, wél standvastig.
Voor mij persoonlijk was het een dag die me wederom confronteerde met mijn betrokkenheid bij het systeem dat deze plek in stand houdt. Ik ben deel van een samenleving die afhankelijk is van staal, van productie, van economische groei. Maar ik voelde ook de kracht van samen aanwezig zijn zonder iets te willen fixen; alleen maar om te zien wat is. Dat verandert iets.
Ik hoop dat we teruggaan. Ieder jaar, met de Zen Peacemakers. Nog eens. En nog eens. Tot het niet meer hoeft. Tot we daar kunnen staan op een plek die geheeld is, of getransformeerd. Misschien maken ze daar ooit staal zonder voetafdruk. Misschien laten ze het terrein los, en geeft de natuur het langzaam weer vorm. Of bouwen ze woningen op gesaneerde grond. Wat het ook wordt; ik wil getuige zijn van die transformatie. Zien dat het gebeurt.
Als we met open ogen durven kijken, en met open harten blijven zitten, dan kan er iets veranderen. Misschien niet morgen. Maar zeker wel vandaag.