Interview met nieuw bestuurslid Els Vegter, door Diana Vernooij
“Als de leerling zover is, dan verschijnt de leraar. Na een buitenland-avontuur gingen mijn man, kinderen en ik in Velp bij Arnhem wonen. Irène Kaigetsu Bakker Roshi had ik via de BOS-documentaire en haar website al een beetje leren kennen. Ik zag tot mijn grote vreugde dat zij in Arnhem les gaf en daarom greep ik de kans en sloot mij bij haar aan. Ik was meteen helemaal thuis. Met haar als leraar voelde ik vanaf het begin een goede klik. Alles viel precies op zijn plek.”
Verlangen me te geven
“Eerder al had ik tijdens een sabbatical een yogadocentenopleiding gedaan. Zo leerde ik de Oosterse spiritualiteit beter kennen. Ik ben yogalessen gaan geven onder meer aan jongeren, maar ik vond het na een tijdje niet stil en meditatief genoeg. Yoga is voor mij in onze westerse wereld teveel gericht op het lichaam en te weinig op het spirituele pad. Ik ben mijn hele leven een zoeker geweest. Als kind droomde ik er al van om met Jezus mee op pad te gaan. Gewoon met hem mee gaan op avontuur en bij hem zijn en zitten. Van de Boeddha had ik toen nog niet gehoord. Dat verlangen me te geven aan een spiritueel pad is diepgeworteld in mij. Dat was in mijn gezin van herkomst niet vanzelfsprekend. We waren een ondernemersgezin van katholieke huize en niet kerkelijk, buiten de hoogtijdagen om. Ik ben altijd een tikje ernstig en teruggetrokken geweest. Met een stapel boeken en een meditatiestoel alleen in een hutje gaat het al gauw goed met me. Ik heb een onverzadigbare honger naar meer en beter begrijpen en het doordringen van een diepere realiteit. En daarbij, waar ik kan, wil ik voorbij gaan aan mijn hersenen en juist alles met ‘hart en ziel’ ontdekken.
Ik was binnen yoga al op de non-dualistische Advaita Vedanta gericht geweest. Dan kom je ook snel bij het boeddhisme uit. Een simpele gerichtheid op dit leven en een bevrijdende strakke vorm vind ik tot mijn plezier terug in de zen. Daar voel ik me erg bij thuis. Zazen, just sitting, shikantaza. Voor mij gaat het daarbij vooral over jezelf vertrouwd maken met de bewegingen van je geest.”
Ziektepad
“Een jaar na mijn start bij Irène Roshi ben ik erg ziek geworden, ik kreeg een eerste zware reuma-aanval. Later bleek dat het een begin was van een chronisch, complex en systematisch ziektepad. Gedurende mijn ziekbed en erna was het zenpad belangrijk voor me, vooral om me te verzoenen met dat wat me overkwam en daarbij vooral niets af te wijzen. De zachtheid van aanvaarding leerde ik daardoor kennen. Ik ervoer dat ik nooit uit de orde van het leven kan vallen, zoals Thich Nhat Hanh zegt: “Een wolk gaat nooit dood”. Daar heb ik dichterbij kunnen komen door te mediteren en veel met mijzelf te zijn.. Ik moest van alles loslaten waarvan ik dacht dat ik dat was. Allemaal lagen heb ik afgepeld. Het was lastig en toch: “Je kan niet uit de genade vallen”, zoals Ton Lathouwers zei. Dat is de kern.
Toen ik wat herstelde, voelde ik de drang om jukai te ontvangen, de geloften af te leggen en me nog meer met het pad van de Boeddha te verbinden. Het was een natuurlijke volgende stap.
De Zen Spirit-sangha heeft me veel liefde en geborgenheid gebracht. Ik kon mijn eigen rakusu niet naaien door de reuma. Toen hebben meerdere sanghaleden aan de rakusu genaaid, deel voor deel tot hij af was. Ik raak er nog ontroerd door als ik dit vertel. Ik draag ze letterlijk, de leden van mijn sangha, als ik mijn rakusu omdoe. Wat een cadeau!
De jaren daarna stonden in het teken in het ontmantelen van een identiteit die ik niet kon vasthouden. Ik sloot mijn loopbaan af en ging met arbeidsongeschiktheidspensioen.
Zen is daarbij nog steeds mijn anker. Even bij de Boeddha zitten onder die bodhiboom. Dat is genoeg.
Ik ben 48 jaar nu. Soms is de vraag wat ik nu eens zal gaan doen leuk, soms ook niet. Soms voelt het als vrijheid, als een cadeau, soms is het ook eng. Zo langzaamaan kwam het in mij het besef op dat ik mijn capaciteiten kan inzetten om een steentje te verleggen – om de wereld een klein beetje mooier te maken, in stevige verbinding met het zenpad.”
Binnenkant en buitenkant
“Ik volgde Zen Peacemaker Petra Hubbeling een tijdje en sprak haar ook al eens. Petra heeft haar leven radicaal ontmanteld en ging het spirituele pad op. Jaren leefde ze zonder huis en zonder werk en gaf haar leven aan onder meer de Zen Peacemakers als volger van Bernie Glassman en zijn beweging. Dat is een helder en duidelijk pad dat mij altijd is blijven intrigeren. Ik las zelf ook over Bernie Glassman, zijn boeken, en ook Irène Roshi vertelde over hem. De drie intenties van de Zen Peacemakers spreken me zeer aan. Alles zit er in en ze zijn stevig onderling verbonden. Je kunt niet tot compassievolle actie overgaan als je niet begint vanuit aandachtige aanwezigheid en niet-weten.
Mijn leven is wel anders dan dat van Petra, zo heb ik bijvoorbeeld een gezin en is thuisloos leven daarom alleen al voor mij niet weggelegd. Gelukkig is er altijd iets, wat een mens wel kan doen.
Ik heb me aangemeld voor het bestuur van de Zen Peacemakers en draai sinds enkele maanden mee. Ik stel mezelf de vraag: “Wat is zen aan de Zen Peacemakers en wat is nu precies het Peacemakerswerk?” Ik zoek geen antwoord maar wil vooral met deze vragen rondlopen en ze onderzoeken. Wat is vredeswerk op dit moment in onze wereld? Er zit denk ik een individuele component aan, je hebt (ook) je eigen vrede te cultiveren. Wat aan de binnenkant van mijzelf behoeft werk – en wat aan de buitenkant kan aangepakt worden?
We zijn dit jaar als Zen Peacemakers behoorlijk actief in de ecodharma. Dat is uitstekend. Wat mij betreft mag met dezelfde energie ook de aandacht voor bijvoorbeeld vluchtelingen en andere gemarginaliseerde groepen en mensen opgefrist worden. Dat zou nog meer invulling geven aan ons vredeswerk: als volwaardig mens onder de mensen zijn en echt mét ze zijn.
Ik was tot voor kort een actieve vrijwilliger bij het Rode Kruis. Ik werkte bij het team Restoring Familylinks. Dit team helpt mensen die door te vluchten of door oorlogs- of natuurgeweld het contact met hun familie zijn verloren. Het team probeert de verloren familie te hervinden en het contact te herstellen maar minstens zo belangrijk is het horen van hun verhaal. Deze mensen hebben vaak zoveel meegemaakt, ze verdienen het oprecht dat er mensen zijn die met volle aandacht aanwezig zijn en hun verhaal aanhoren zonder daarvoor iets terug te verlangen. De grootste hulp die je kan bieden is om zonder vooroordelen te horen wat mensen hebben meegemaakt, van mens tot mens. In dit werk voelde ik van heel dichtbij hoe toepasselijk de drie intenties van de Zen Peacemakers zijn. Dat heeft diepe indruk op me gemaakt. Als bij dit soort hulpverlening de vaststaande rollen van hulpgever en hulpvrager wegvallen en het simpelweg twee mensen zijn die elkaar ontmoeten ontstaat er werkelijk contact en gebeurt er iets bij beiden. Zoals Thich Nhat Hanh zei: “Ik ben omdat zij zijn en zij zijn omdat ik ben.”
Niet Weten in actie
“Het ergste onrecht in de wereld betreft altijd vrouwen en kinderen, daarom ben ik extra met hen begaan. Ook gelijk behandeling van vrouwen, ook in het boeddhisme, houdt mij bezig. Ik begon 2 jaar geleden met een online studiegroep die eens per maand bijeenkomt. We bespreken de koans over vrouwen in het zenboeddhisme, uit het boek Het Verborgen Licht van Florence Caplow en Susan Moon. Een week van tevoren stuur ik een koan uit deze collectie rond die centraal zal staan in de komende bijeenkomst. Het zijn verhalen van langgeleden die we naar het nu brengen en waarbij we samen onderzoeken wat deze koans ieder van ons in dit leven te zeggen hebben. Vaak werkt zo’n koan als een spiegel. Meestal zijn we met zo’n 7-10 deelnemers. Ik bied de studiegroep kosteloos aan. De koan die ik kies is altijd verbonden aan mijn eigen staat van zijn of een reflectie van wat er in de wereld of in het huidige seizoen gebeurt. Ook hierin ging ik door een leerproces. Het succes van deze studiegroep hangt niet af van het aantal mensen dat inlogt – dat is mijn oude denkwereld. Ik doe het omdat het me veel vreugde brengt en ik ben (online) aanwezig, ook als er niemand zou komen. Zo benader ik het nu al een tijdje en dat is bevrijdend. Je weet tenslotte niet wat de gevolgen zijn van wat je doet. Je doet iets omdat het waardevol is. Dit is voor mij Niet Weten in actie.
Voor mijn bijdrage aan de Zen Peacemakers is het logisch dat ik in bestuur ben gegaan, als bestuurskundige. Ik wil het platform verstevigen. Het is in onze huidige wereld belangrijk dat het simpel maar goed geregeld en georganiseerd is. Mensen merken daar misschien niet direct persoonlijk wat van als we onze huishouding op orde hebben met bijvoorbeeld een ethische code, en als kerkgenootschap met al dan niet een ANBI-status, maar toch is het belangrijk omdat zo ruimte wordt gecreëerd om op heilzame wijze tot compassievolle actie te kunnen overgaan. Daar ligt mijn startpunt. Daarnaast wil ik nog meer de wereld in, misschien ook internationaal. Zo ben ik recent geïnspireerd door het Dandelionproject (https://www.projectdandelion.com/), een wereldwijd project over klimaatrechtvaardigheid voor vrouwen en kinderen. Wat het project onder meer aankaart is dat als de oogsten mislukken door klimaatveranderingen, er direct meer meisjes op jongere leeftijd worden uitgehuwelijkt, om zo verval in armoede te verhelpen. Alles hangt altijd met alles samen.”
Onze uitdagingen
“Waar liggen onze uitdagingen? De werkplaats Ecodharma is een mooi model voor de Zen Peacemakers Lage Landen. Dat kunnen we misschien ook voor andere onderwerpen inrichten: bijvoorbeeld vredeswerk; emancipatie van gemarginaliseerde groepen; huisvesting en dakloosheid etc. Kunnen we iets aanpakken om het afschaffen van de Bed, Bad en Broodregeling te verlichten? Kunnen we nog meer gelijkgestemde mensen bij elkaar brengen die iets willen veranderen of aanpakken? Samen de problematiek uitdenken en tot actie komen via een werkplaats is heel inspirerend. Kijk ook naar de snelle uitbreiding van Stille Rebellie/ Stille Actie. Ik organiseer met Irène en Stephan Muller samen de Stille Actie in Arnhem. Heel leerzaam.
Waar ik ook meer concreet aan denk is een terugkerende online luistercirkel met mensen met beperkingen of chronische ziekte. In de studiegroep Het Verborgen Licht was iemand ernstig ziek en zij deed vanuit bed mee en dat heeft mij aan het denken gezet. Zou dat wat zijn, een doorgaande online luistercirkel voor mensen die ziek zijn of beperkingen hebben? De luistercirkel zou vooraf kunnen worden gegaan door een geleide meditatie of kunnen plaatsvinden aan de hand van een koan of tekst. Centraal staan daarbij ruimte scheppen; elkaar ontmoeten en bemoedigen; jezelf kunnen zijn; omgaan met gevoelens van verlies of andere emoties; vreugde en hoop cultiveren. Ik zou een ruimte willen creëren waarin allerlei mensen welkom zijn zelfs vanuit bed of zonder te kunnen praten, waar ze gewoon aanwezig en deelgenoot kunnen zijn. Ja, dat zou ik mooi vinden.
Het is een van mijn aspiraties om de toegankelijkheid en inclusiviteit bij de Zen Peacemakers uit te breiden. Bernie wilde volgens mij niet dat de Zen Peacemakers een hoog opgeleid wit bubbeltje werd. Laten we mét in plaats van óver mensen uit (bijvoorbeeld) gemarginaliseerde groepen praten. Ik vraag mij af: zijn wij wel beschikbaar genoeg voor deze medemensen? Deze vraag hoeft niet per se opgelost te worden, maar dient als aanmoediging om ons bewustzijn hierover te vergroten. Welke mechanismen en onbewuste aannames zijn er die maakt dat we een tamelijk homogene groep blijven. Het onderzoeken van deze mechanismen en aannames bij onszelf en onze wereld hoort wat mij betreft bij het doen van vredeswerk.”
Van nut
“Op mijn eerstvolgende retraite naar Upaya in de VS neem ik in mijn rugzak deze vraag mee ‘Welke vorm zal mijn betrokkenheid hebben?’. Soms ben ik ongeduldig. Het innerlijk vredeswerk dat in mijzelf hoort te gebeuren is dat ik achter me laat wat ik niet kan veranderen. Er was een tijd dat ik fysiek tot weinig meer in staat was. Toen kwam de vraag op: ‘Ben ik eigenlijk nog wel van nut?’ en ‘Wat heeft het leven voor zin als ik niet meer van nut ben?’ Ik heb hier vaak met Irène Roshi over gesproken en besef dat ieder mens de wereld aandachtig kan observeren vanuit niet-weten en dan zijn eigen hart kan verzachten. Ook dan is een mens van nut en vervult hij al de taak waartoe hij op aarde is.
Het liefst los ik net als alle Zen Peacemakers de hele klimaatcrisis en alle oorlogen in hoog tempo op – en dat moeten we ook doen. Maar het kleine gebaar waarvan we niet weten wat het veroorzaakt, doet er ook toe. Zo verleggen we samen een steentje.”