Het weekend dat weer verbindt

Birgit van der Wiel over de workshop ‘Het werk dat weer verbindt’

De spiraal van The Work That Reconnects:
afbeelding door Dori Midnight

“Het nieuws, nee, dat volg ik bijna niet meer”, hoor ik van verschillende mensen om me heen, die ieder hun eigen redenen aandragen. “Ik kan er niet tegen, raak van slag ervan.” “Mensen maken er zo’n zooitje van, ik richt me liever op mijn leventje hier.” “Dan zie ik allemaal dingen die gewoon niet kloppen, daar wil ik niet over nadenken.”

Ik (43 jaar) heb  nog steeds het weekendabonnement op de krant, dat ik afsloot in mijn studententijd. De weekendbijlages lezen zag ik lang als een soort me time: de luxe van tijd hebben om rustig te ontbijten en te lezen – al was dat met twee jonge kinderen aan tafel jarenlang meer een wens dan realiteit.

Maar afgelopen jaar merkte ik steeds vaker dat dat beeld van me time ook om andere redenen helemaal niet klopte. Ik dácht dat ik koos voor een moment rustig en ontspannen de krant lezen, maar wat er echt gebeurde was dat artikelen over leed in de wereld me vaak heel boos of verdrietig maakten. En waarom ging ik tijdens het lezen van zo’n artikel steeds dieper ademhalen? Zocht ik ademsteun om te kunnen bevatten wat ik las, om overeind te blijven in de storm van emoties en verwarring die het opriep? Tegen de tijd dat ik de dikke weekendkrant dichtsloeg, had die storm soms zo huisgehouden dat ik moeite had om weer in beweging te komen en iets te gaan doen. ‘Dit is helemaal geen me time’, realiseerde ik me, ‘het voelt eerder als mean time!’ Het gemeenst en hardnekkigst is daarbij misschien nog wel de gedachte die steeds aanklopt als ik ellendig nieuws lees: Ik. Moet. Nu. Iets. Doen!  

Actieve hoop

Zo verwarrend als de krant lezen kan zijn, zo helder was het toen ik in de februari-nieuwsbrief van Zen Peacemakers las over een workshopweekend The work that reconnects (TWTR). Het boek Active Hope van TWTR-grondlegger Joanna Macy had ik, tegelijk met Standing at the Edge van Joan Halifax, een aantal maanden daarvoor gelezen, toen in de weken na 7 oktober mijn wanhoop het grootst was. “Actieve hoop is een praktijk. Het is, zoals tai chi of tuinieren, iets wat we eerder doen, dan iets wat we hebben”, las ik. En: “Je intellectueel van iets bewust zijn, is niet genoeg op zich. We moeten het slechte nieuws verteren. Dat is wat ons wakker schudt om te reageren.” Aangemoedigd door deze woorden meldde ik me aan voor het workshopweekend: dit wil ik doen!

Delen

Nu ik een maand later terugkijk, herinner ik me allereerst hoe fijn het was om mensen te ontmoeten met wie zoveel te delen bleek. Ik weet wel dat ik niet de enige ben die geraakt wordt door de klimaatcrisis, oorlogsgeweld, ongelijkheid, misinformatie en verharding. Niet de enige die zich tekort voelt schieten en die zich vast-denkt in het idee dat we onherstelbare vernietiging teweeg brengen op aarde, processen in gang zetten die onomkeerbaar zijn en dat ‘het’ misschien wel niet meer goed komt – maar door wiens ogen zie ik ‘het’ dan?

Ik weet dat ik niet de enige ben, maar dat is toch iets anders dan het ook echt ervaren tijdens een workshopweekend. Zo herinner ik me de blikken die we deelden toen we de opdracht kregen in wisselende tweetallen zwijgend oog in oog te gaan staan met elkaar. De uitdrukking spreekt van een ‘blik van verstandhouding’, maar volgens mij is dat niet wat we deden, ons vasthouden aan ons verstand. Ik herken eerder de woorden van Dirk de Wachter nu ik zijn boek Vertroostingen lees – in een interview zegt hij daarover: “We geloven dat we alles alleen kunnen en dat dat vrijheid is. Maar alleen zijn maakt onvrij. Niet verbonden zijn heeft een extreme ledigheid tot gevolg, een soort holheid. Alle vrijheid verdwijnt dan in het zwarte gat. Vrijheid is gegeven door de Ander, zit in de blik van de Ander.”

Tijdens het weekend deelden we niet alleen pijnlijke gedachten en emoties, maar ook vreugde. Sterker nog, vanuit vreugde begonnen we de zoektocht naar wat ons verbindt met elkaar en met alle levende wezens op aarde.

Dankbaarheid

We doorliepen samen de vier stappen van The Work that Reconnects: gronden in dankbaarheid, onze pijn voor de wereld eren, kijken met nieuwe ogen en weer verder gaan.

Vertrekkend vanuit dankbaarheid maakten we een altaar met voorwerpen die ieder van ons had meegenomen; iets wat symbool staat voor wat je steun geeft in het leven. En natuurlijk gingen we naar buiten, voor een oefening in de prachtige omgeving van Huis Neerijnen. In de kasteeltuin maakten we in tweetallen een spiegelwandeling. Hierbij gaf je je wandelpartner een hand en vroeg diegene de ogen te sluiten, om ze weer te openen als je stilhield bij iets wat jou opviel: om te voelen aan de sprietjes die boven het mos uit staken, te kijken naar een bij die de holle bamboestengel van een insectenhotel in kroop, of te ruiken aan het blad van de daslook. Wat was alles om me heen ineens sprekend!

Een bijzonder moment op zaterdagmiddag was het mandala-ritueel waarbij we ruimte maakten voor het voelen en delen van onze pijn voor de wereld. Laat ik voor mezelf spreken: dat was bijna als een sprong in het diepe, al had Manon een viertal reddingsboeien klaargelegd: symbolische voorwerpen, die je erbij kon pakken en die me hielpen mijn verhaal te doen. Die ook anderen in de cirkel hielpen om woorden klanken te vinden voor wat in hen leefde en wat voor mij soms zo herkenbaar was.

Op zondagochtend begonnen we ons programma buiten met de olmendans, die Joanna Macy op deze manier ontwikkelde toen ze workshops gaf aan mensen uit het gebied rondom Chernobyl. De dag ervoor toen we de dans voor het eerst deden, zat ik deels in dat verhaal en voelde de dans plechtig en verstild. Die zondagochtend voelde het lichtvoetiger en had ik vooral oog voor de paardenbloemen in het gras, die ik ook na het weekend overal op mijn pad tegenkwam en die zo in deze haiku belandden:

               When I take a walk
               dandelions everywhere,
               seeds of joy and care.

Met nieuwe ogen kijken deden we ook in een gespreksoefening waarbij we in twee cirkels zaten. In de buitenste cirkel zaten mensen als hun huidige zelf, als een mens levend in deze tijd. Tegenover hen in de binnenste cirkel zaten mensen als de toekomstige generatie die over 200 jaar op aarde leeft. Ik zat in de binnenste cirkel met als opdracht alleen maar te luisteren naar mijn voorouders, die antwoordden op vragen als Hoe was het om in een tijd te leven waarin zoveel soorten uitstierven, waarin jullie bommen maakten en gebruikten, waarin er naast grote rijkdom ook grote armoede was? Wat voor stappen zette jij? Waar haalde je de kracht en moed vandaan om dat te doen?

Leestafel met boeken en tijdschriften die deelnemers meebrachten

Obstakels

Voordat we startten moest ik denken aan het lied Your Ancestor van Nienke Laverman. Dat riep bij mij vooral woede en minachting op voor de voorouder die ik nu zelf ben: een slappeling, iemand die ergens wel wist wat er gaande was, maar in the middle of the hustle ook niet zo duidelijk zag wat hem te doen stond. Maar nu ik in deze kring mijn voorouders als gesprekspartner tegenover me had, voelde ik vooral medeleven bij het zien van de worsteling waar zij middenin zaten. Sommigen die in de buitenste cirkel zaten hadden dat medeleven ook gevoeld, anderen vertelden dat ze vooral beschuldigende blikken hadden gevoeld.

Aangekomen bij de laatste stap uit de TWTR-spiraal was het zondagmiddag tijd voor de vraag: hoe kunnen we van hieruit verder gaan? Dat deden we door voor onszelf stil te staan bij stappen die we willen zetten, obstakels die we kunnen tegenkomen en hulpbronnen die we kunnen aanspreken. Ook reikten Manon en Lida aan hoe je dat soort bronnen onderdeel kunt maken van je routines. Door bijvoorbeeld een vaste sit spot in de natuur op te zoeken. Door tijd door te brengen met mensen die je voeden. En ook literatuur, muziek, dans en andere kunst kan verbinden, inspireren en richting geven om verder te gaan.

Wat helpt mij om in beweging te blijven, om niet te blijven hangen op één punt in de spiraal? Geïnspireerd door de muziek die onderdeel was van de workshop, begon ik na thuiskomst te bouwen aan een playlist van liedjes die passen bij de vier onderdelen uit de cirkel. Hierbij een paar van die nummers:

Aantal nummers uit mijn playlist, achtereenvolgens
passend bij ‘danken’, ‘rouwen’, ‘nieuwe ogen’ en ‘verder gaan’

Na thuiskomst probeerde ik ook met mensen die nieuwsgierig waren, iets te delen van hoe ik het workshopweekend ervaren had. Wie doorvroeg, stuurde ik een linkje naar dit interview met Joanna Macy. Verder bleek het het makkelijkst om zo’n gesprek te beginnen met wat ik zelf een eyeopener vond bij het lezen van haar boek: dat ik leef in drie verhalen over de wereld en continu heen en weer ga tussen die drie: Business as Usual, The Great Unraveling en The Great Turning. Dat was iets wat meerdere mensen om me heen wel herkenden.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *