Retraite met Claude Anshin Thomas, door Catherine Joos
Claude Anshin Thomas op www.zaltho.org Toen de uitnodiging op mijn computerscherm oppopte, heb ik niet geaarzeld:
Interconnectedness and peace, transcending polarisation. Deze lezing zou worden gevolgd door een tweedaagse retraite Sitting and walking for peace (is that enough?) met Claude Anshin Thomas, Vietnam-oorlogsveteraan, zenmonnik en auteur van At Hell’s Gate: A Soldier’s Journey from War to Peace. Indien de Belgische en Nederlandse spoorwegen meewerkten, kwam ik net op tijd bij het meditatiecentrum Het Oog van de Orkaan in Amsterdam aan.
Sinds mei 2025 organiseren we op het Operaplein in Antwerpen de stiltecirkel “Stilte voor de wereld” waarbij we onze bezorgdheid over klimaat en oorlog met elkaar in stilte delen. Reeds enige jaren ben ik actief met het onderwerp oorlog en vrede bezig. We ontdekten dat in onze buurt tijdens de razzia’s van 1942 een groot deel van onze buren waren weggevoerd naar de concentratiekampen in Auschwitz-Birkenau of Gross-Rosen. Dit leidde tot een herinneringstraject met veel archiefonderzoek maar vooral tot intense, ontroerende gesprekken met de nabestaanden van oorlogsslachtoffers, zowel mensen met Joodse roots als verzetslieden. Oorlog tekent families en gemeenschappen generaties lang en laat diepe verzwegen littekens na. Ik had zoveel vragen. Vaak klonk “nooit meer oorlog” bijna als een strijdkreet. Is onze stiltecirkel wel voldoende? Is geweldloosheid geen passiviteit, medeplichtigheid aan onderdrukking? Of komen al mijn vragen misschien op dezelfde bezorgdheid uit: “Sta ik wel aan de goede kant?”.
Vietnamveteraan
Zenmonnik Claude Anshin Thomas maakte tijdens de Vietnam oorlog deel uit van het 116th Aanvals Helicopter Bataljon waarbij hij als ‘doorgunner’ het machinegeweer bemande, de soldaten sloten weddenschappen met elkaar af over hoeveel Noord-Vietnamese strijdkrachten ze die dag hadden kunnen doden. Het bataljon was gelegerd in het militair basiskamp Phu Loi.
Phu Loi is zowel een site van genocide als van ecocide. Het Phu Loi Vliegveld was gebouwd door de Japanners in de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Eerste Indochinese Oorlog werd de basis door de Fransen als krijgsgevangenenkamp gebruikt. In de daarop volgende Vietnam oorlog werd het vliegveld een uitvalsbasis door het Amerikaans leger. Vanuit Phu Loi werden eveneens de sproeicampagnes met Agent Orange gecoördineerd, de pesticide die door vliegtuigen en helicopters landbouwgiffen over Vietnamese bossen, akkers en rijstvelden werd gesproeid. Behalve de enorme schade aan het milieu, zijn tot op heden duizenden mensen in Vietnam en de VS het slachtoffer van ernstige aandoeningen door contact met Agent Orange. Vandaag is Phu Loi een gevangenismuseum.
Van dakloos naar zenmonnik
Toen Claude Anshin Thomas in 1967 voor de vijfde keer werd neergeschoten en zwaar gewond werd, volgde de repatriëring naar huis. De re-integratie in de civiele maatschappij was erg moeilijk; het was hem onmogelijk een relatie of job te behouden, hij liet vrouw en zoon achter; was dakloos en jarenlang verslaafd.
Een kentering kwam toen een sociaal werkster hem een boek gaf van een Vietnamese monnik. Hij werd uitgenodigd voor een workshop en dat bracht hem naar Frankijk waar hij in een boeddhistische gemeenschap verbleef. In 1995 werd Claude Anshin Thomas in Auschwitz-Birkenau tot monnik gewijd door Bernie Glassmann in de ZPO. Claude Anshin Thomas koos ervoor de monastieke regels van een bedelmonnik aan te nemen, zonder vaste verblijfplaats, bezit of geld. Zijn eerste pelgrimstocht liep hij van Auschwitz-Birkenau tot in Vietnam; en voor hij dit jaar in Amsterdam arriveerde, kwam hij van een tocht in Oekraïne. Elk jaar bezoekt hij de frontlinies, de grenzen van oorlog en vrede, om contact te leggen met soldaten en ieder die hij onderweg ontmoet. Ieder levend wezen open ontmoeten; geen kant kiezen/scheppen tussen dader en slachtoffer; tussen oorlog en vrede. In de VS is hij stichter van de Zaltho Foundation, waar aandacht is voor veteranen en hen zorg wordt gegeven, net als voor hun huisdieren en verwilderde dieren. Elk leven is heilig.
Niet twee
Met de rechtervoet stapt Claude Anshin Thomas een tempel of zendo binnen. Met de rechtervoet begint elke wandelmeditatie of pelgrimstocht. Omdat, zo legt hij ons uit, elk leger ter wereld met de linkervoet begint te marcheren.
Tijdens onze weekend retraite geeft hij ons basisinstructies over de praktijk van het zitten, de loopmeditatie, eetmeditatie, en over diep luisteren. Met zowel een grote precisie in de instructies als een flexibele zorgzaamheid en aandacht voor ieder.
“Is er vertaling nodig?” én “Is er iemand allergisch voor wierook?” Zo ja dan wordt het wierookstaafje omgekeerd in de as van het wierookpotje geplaatst.
Gassho, kinhin, loopmeditatie, het altaar: hij benadrukt telkens dat zen en leven niet twee zijn. Er is de zero tolerance voor elke vorm van geweld. Ergens onderweg ziet hij een moeder haar kind slaan en hij gaat naar haar toe, de handen bij elkaar in gassho: “no hitting please.” Er is geen veroordeling, geen advies. Geweldloosheid is niet passief toekijken. Gelijkmoedigheid is niet in een soort saaie vlakheid maar een zich openen naar alles wat zich in jezelf/wereld aanbiedt zonder onmiddellijk te reageren.
PTSS brengt slapeloosheid met zich mee, en in de nachtmerries herbeleeft hij de geluiden en geuren van de oorlog. Dan herinnert het lichaam zich de vertrouwelijke intieme aanraking met een machinegeweer of valt het vertellen midden in een zin stil omdat bij de buren het geluid van een Huey helikopter klinkt… een wasmachine.
Het was een beklijvend weekend dankzij de warme gastvrijheid van Stef en Ciska in hun prachtige huis. Wat me bijblijft zijn de sleutelwoorden “vertrouwen” en “vrijgevigheid”. Het diep dagelijks beleefd en gevestigd vertrouwen in de beoefening; en de open vrijgevigheid die ontstond tijdens de gespreksronde “questions & responses” zowel bij het spreken als bij het luisteren.
Gassho,
Catherine Joos
Bronnen:
Thomas, Claude Anshin, At Hell’s Gate: A Soldier’s Journey from War to Peace. Boston: Shambhala Publications 2004 / 2006.
Het Oog van de Orkaan: https://www.hetoogvandeorkaan.nl/
Zaltho Foundation: https://www.zaltho.org/
Stiltecirkels in Nederland en België:
ook op de agenda van www.ZenPeacemakers.nl