Ecodharma weekend met David Loy in Gent – door Nico Cuypers

Gratis foto Pixabay, Curioso_Photography
Op het laatste moment, die vrijdagavond 11 september in de Zensangha in Gent, sleepten we extra stoelen aan om de talrijk opgekomen geïnteresseerden een plekje te geven voor de lezing van David Loy. Het was al de vijfde keer dat we David konden verwelkomen in onze Sangha en vanavond kwam hij spreken over zijn nieuwste boek Loving the world as our body.
In zijn boek onderzoekt Loy hoe na de ineenstorting van de late bronstijd de nu nog bestaande religies en tradities opkwamen in het axiale tijdperk. Wat deze axiale religies kenmerkt is een verschuiving van een klemtoon op rites en rituelen, naar het individuele gedrag en verantwoordelijkheid. De gulden regel drukt dit kernachtig uit “behandel anderen, zoals je door hen behandeld wil worden”. Verder verschuift de aandacht van deze wereld naar een transcendent elders.
Beide verschuivingen (individualiteit en transcendentie) waren in oorsprong een antwoord op bestaande uitdagingen. In deze tijd maken ze het ons moeilijk om een antwoord te bieden op de gevaarlijke tijden waarin wij verzeild zijn geraakt. David Loy gelooft dat non-dualiteit (en daar vindt hij binnen elke traditie wel sporen van terug) de sleutel kan zijn om uit deze impasse te geraken. Het is zelfs de culturele grondlaag waarop een nieuw tijdperk vorm zal krijgen. Een eerste uit het leven gegrepen aanzet hiernaartoe kwam via het verhaal van een vriendin: hoe ze zich onderweg naar de lezing ergerde aan een lawaaierige bromfiets achter haar in de winkelstraat en die mocht daar, zo dacht ze toch, zelfs niet rijden. Ze besefte dat ze voorbij moest gaan aan haar eigen kwaadheid om echt contact te kunnen maken met de gehelmde bestuurder, en dat lukte haar. Een glimlach verscheen en werd gedeeld en pas na het afscheid in vrede zag ze het verkeersbord dat de ander gelijk gaf.
Sanghavrienden
Na de lezing op vrijdag doken we met een twintigtal gegadigden zaterdag en zondag in de Ecodharma workshop. In tegenstelling tot een lezing is een workshop een collectief gebeuren en een wonderlijk levend weefsel. In deze wirwar van levenspaden mocht ik oude bekenden opnieuw welkom heten, zien hoe sanghavrienden meer kleur en diepgang kregen en hoe nieuwe gezichten en verhalen de kantlijnen van dit ecosysteem creatief kwamen bevruchten. In deze co-creatie volgden we dankbaar het patroon zoals onze wijze gids David dat in zijn vorige boek Ecodharma uiteengezet had.
Het weekend was opgedeeld in verschillende blokken en elk blok startten we met een korte meditatie. Hierop volgde er onderricht waarna we de kans kregen om hierop te reageren of bijkomende vragen te stellen. Na elk blok was er een pauze voor koffie en informeel contact. Voor de zenstudenten kwam dit zeer vertrouwd over maar voor enkele externe progressievelingen was dit net iets te schools of hiërarchisch. Dat hebben ze gelukkig ook uit durven spreken en de laatste dag werd er dan ook gewerkt met de meer horizontale luisterkring-methodiek (in zowel kleine als grote groep) wat door iedereen gesmaakt werd.
In de eerste pauze sprak ik een nieuw gezicht aan omdat ik mee resoneerde met wat ze met de groep gedeeld had over kwetsbaarheid. Al gauw hebben we het over het spiritueel activistische boek Fierce Vulnerability van Kazu Haga, dat op ons beide een diepe indruk gemaakt had en zelfs -en met nog meer enthousiasme- over het meer recente I eat the stars waarin Sarah Wilson op een verwoestend eerlijke manier schrijft over de ineenstorting van onze laatmoderne beschaving, een gegeven dat we maar mondjesmaat onder ogen durven zien. We eindigden ons gesprek met Francis Weller door onze voeten te dippen in diens De diepe wateren van verdriet. En zo vielen we bijna over de raakvlakken die we tot onze vreugde samen delen.

Gratis foto Pixabay, Vilkasss
Geëngageerde Ecosattvas
David Loy is een geleerde boekenschrijver en ik zal kort uiteenzetten wat hij als inhoud voor de workshop gebruikt. Maar David is vooreerst een warm mens. Het meest ontroerende en minstens even leerrijke moment van de workshop kwam er als antwoord op de vraag van Harry hoe hij zijn zenleraar ontmoet had en wat hij daarvan meedraagt. Duidelijk ontroerd en met tranen in de ogen deelde David zijn verhaal en ofschoon er niets buitenissig aan was, ervoeren we het allemaal als een magisch moment.
De theoretische inhoud van de workshop gaat, een beetje kort door de bocht, over de stap van het gangbaar beoefende Boeddhisme met de individuele bevrijding als ultieme doel naar een volkomen non-duaal Boeddhisme waar de komende Boeddha de Sangha zal zijn van geëngageerde Ecosattvas.
De onoplosbare individuele situatie waarop het Boeddhisme van oudsher een antwoord probeert te bieden zet Loy in zes stappen neer:
1) Het zelf is een psychologisch denkbeeld
2) waarbij we ons als losstaand van al de rest zien, gescheiden van de wereld wat eenzaam en angstig aanvoelt.
3) Deze angst leidt tot verwarring over wie ik ben en over de zin van het leven.
4) Als tegenreactie probeer ik mezelf recht te houden op manieren die mijn situatie nog erger maken.
5) Ik kan me niet ontdoen van het zelf, maar ik kan inzien dat het “leeg” is.
6) Deze realisatie van 'niet-twee' zijn, werkt bevrijdend en bekrachtigt mij om anderen te helpen.
Nu de hachelijke ecologische en politieke toestand onmiskenbaar collectief is zal ons antwoord daarop dat ook moeten zijn, en in dezelfde zes stappen:
1) De menselijke beschaving is een sociaal denkbeeld dat ons afgescheiden denkt van de natuurlijke wereld,
2) wat ons collectief verweesd en angstig achterlaat.
3) Deze angst sluit de verwarring in die er bestaat over de rol van de mensheid.
4) De gangbare reacties om dit te remediëren maken de situatie alleen maar erger.
5) We kunnen niet 'terug naar de natuur', maar we kunnen inzien dat we er intiem mee zijn.
6) Deze realisatie bevrijdt en bekrachtigt ons om de biosfeer te helen.
Lijden is onvermijdelijk en iedereen kan daarvan getuigen: een sterfgeval, een slepende ziekte, een relatiebreuk, eenzaamheid, enz. Ook kunnen we mee-lijden met wat we de niet-menselijke natuur aandoen, het verdriet over het onherroepelijke verlies van talloze levensvormen, de algehele ontrafeling van het levensweb of het gedeelde besef dat we niet langer geloven dat de volgende generatie het beter zal hebben dan de huidige / de onze.
Dit gemis onder ogen komen is moeilijk. Daarom verliezen we ons zo gemakkelijk in wat David tekort-projecten noemt, waarvan we hopen dat ze ons zelf meer volledig of echt doen voelen. Ja, ik beken, ook ik heb mijn kleine verslavingen of slechte gewoontes om mezelf kunstmatig op te krikken. David bracht de Genjokoan van Dogen in herinnering: “het zelf bestuderen is het zelf vergeten, het zelf vergeten is intiem worden met de tienduizend verschijnselen”.
Om de Bodhisattva of Ecosattva in ons wakker te maken moeten we voorbij gaan aan de focus op het zelf.
Daarom is het dat we anderen pas echt kunnen helpen wanneer we ons niet langer laten leiden door de drie vuren: begeerte, woede en onwetendheid. En om de biosfeer te helpen helen gaan we drie collectieve vuren moeten uitdoven:
●ons economisch systeem – dat hebzucht institutionaliseert,
●ons militair systeem – dat vijanddenken institutionaliseert en
●de commerciële media – die politieke en consumentistische waanideeën blijven voeden.

Gratis foto Pixabay, Vilkasss
Is het niet te laat?
Wat betekent het dan om te handelen als een Ecosattva en heeft dat nog wel zin, want is het al niet te laat? Deze collectief levende vraag gaat over hoop en gek genoeg komt hoop als concept niet voor in de Boeddhistische canon. Hoop zal pas iets kunnen betekenen als we in actie komen.
Het handelen van een Ecosattva is een daad van compassie omdat die met open geest of vanuit het niet-weten erkent wat is. Het drukt diens diepste natuur uit en is minder bezorgd over efficiëntie (verandert er iets door dit handelen) of hoop. We verzaken deze zoektocht naar valse zekerheid en verblijven in het niet-weten. Het handelen van een Ecosattva omvat trouwens ook het niet-handelen maar daarover een andere keer meer.
Ik weet dus niet of we binnen de Zensangha met de aangereikte ideeën aan de slag zullen gaan of dat het Ecodharma boek vertaald zal worden naar het Nederlands, maar de zaadjes daarvoor zijn wel geplant.
De zaterdag van de workshop liepen ze in Amsterdam de Klimaatmars en in onze hart-geest liepen wij mee. Binnenkort op 11 oktober doen onze lichamen mee en zullen we als Ecoboeddhisten deelnemen aan de Klimaatmars van Brussel, want we houden van de wereld als van ons eigen lichaam.
