over niet-weten, erkennen wat is en liefdevol handelen door Bernie Glassman
Foto Bernie Glassman en Joan Halifax
Na de zomer zal de maandelijkse online studiegroep The Legacy of Bernie Glassman teksten van Bernie Glassman bespreken (16 sept en 18 okt, zie agenda). De afgelopen tijd namen we The Bernie Koans tot uitgangspunt. Nu gaan we verder met teksten van hemzelf. Als voorproefje dit artikel uit: https://michaelstoneteaching.com/bernie-glassman-1-not-knowing-bearing-witness-loving-action/.
“We kunnen aan de mate waarin iemand anderen dient de diepte zien, waarmee hij of zij gehechtheden heeft losgelaten en de onderlinge verbondenheid en eenheid van het leven beseft.
Als mensen alleen zichzelf dienen, dan is dat ook hoe zij de wereld zien. Als ze verbonden zijn met de hele wereld en dat als één geheel ziet, dan kunnen ze niet anders dan iemand overeind helpen die gevallen is. In de christelijke wereld is dat het Christus zien in anderen, in de boeddhistische wereld zien we de eenheid van het leven. Dat is wat ik spiritualiteit noem.” (Uit Bernie Glassman, Instructions to the Cook: A Zen Master’s Recipe for Living a Life That Matters, een film van Christof Wolf)
Handelen vanuit mededogen
De diepte van ontwaking of verlichting is te zien in hoe iemand anderen dient. Hoe groot is jouw ontwaken? Misschien ben je ontwaakt voor de eenheid van Bob. Voor alle delen van Bob. Zie je hoe alle delen van Bob nog steeds Bob zijn? Bob is doordrongen van zijn Bob-heid. Hoe ontwaakt is Bob? Hoe ver reikt zijn ontwaken? Het reikt zo ver als Bob. Hoe zit het met een moeder en haar kind? Een moeder zorgt voor altijd, bekommert zich, is gefrustreerd maar klimt steeds weer terug aan boord van het universum van hen tweeën. Hoe diep is hun verlichting? Zo diep als moeder en kind.
Wat als mijn linkerhand Mary heet, en mijn rechterhand John? Ze zijn verbonden met Bob. Delen van Bob. John loopt een vreselijke snee op, dus wat doet Mary? Nou, Mary (de linkerhand) maakt misschien een fout, ze heeft nooit geneeskunde gestudeerd, dus kijkt ze toe terwijl John (de rechterhand) doodbloedt. Wat is het resultaat? John sterft, Mary sterft, Bob sterft. Maar wat als Bob kan voelen dat Mary en John delen van hem zijn? Dan zal Mary, als John een snee oploopt, iets doen; het is misschien het verkeerde, maar het is in ieder geval iets. Dat is alles wat we kunnen doen. Handelen vanuit mededogen.
De drie intenties
Verschillende boeddhistische scholen hebben verschillende manieren om onze verlichting te verdiepen. Maatschappelijke betrokkenheid is een krachtige manier om de eenheid van al het leven te verwezenlijken. Er zijn drie principes die helpen om maatschappelijke betrokkenheid tot een boeddhistische beoefening te maken.
1. Niet-weten. Dit betekent niet dat je onvoldoende informatie hebt. Informatie is geweldig. Bestudeer verschillende talen, lees boeken, praat met de grote en de kleine hoofden. Stop het allemaal in je rugzak, maar raak er niet aan gehecht. Niet-weten betekent een situatie met openheid benaderen en diep luisteren. Je komt niet aanzetten met het idee dat je iets gaat oplossen.
2. Erkennen wat is / getuigen. Ook wel grokking genoemd. Schrijver Robert A. Heinlein bedacht de term in zijn bestseller uit 1961, Stranger in a Strange Land. Volgens Heinlein is grokking de vermenging van intelligentie die noodzakelijkerwijs zowel de waarnemer als het waargenomene beïnvloedt. Heinlein: “Grok betekent zo grondig begrijpen dat de waarnemer een deel wordt van het waargenomene – versmelten, vermengen, samengaan, je identiteit verliezen in de groepservaring. Het betekent bijna alles wat we bedoelen met religie, filosofie en wetenschap – en het betekent even weinig voor ons (vanwege onze aannames als aardbewoners) als kleur betekent voor een blinde man.” (1) Erkennen wat is, betekent tijd doorbrengen in een situatie en proberen in de ruimte van non-dualiteit te komen totdat je de situatie wordt.
3. Als je punt één en twee kunt doen, dan zal liefdevolle actie ontstaan. Er zullen pogingen tot genezing plaatsvinden.
We behoren bij een groep
Het is belangrijk om te beginnen op de plek van het niet-weten, waar de hersenen geen antwoorden kunnen bedenken. Antwoorden houden ons tegen; het zijn niet de antwoorden die belangrijk zijn, maar de vragen. Vragen leiden ons diep een situatie in. Ze zijn de sleutel tot het niet-weten. Tot het zijn waar we zijn.
We horen allemaal bij een groep. Er zijn bepaalde kranten, bepaalde radiostations, bepaalde muziek, bepaalde mensen die we geloven, die onze waarheid en taal spreken. En degenen die niet naar die plekken gaan, horen niet bij onze groep. Wat doe ik met mensen die niet bij mijn groep horen? Het meest gebruikelijke is om ze te negeren. Maar er zijn andere, extremere methoden: homofoob geweld, lynchen. Auschwitz is een icoon, een bouwwerk, dat ons laat zien wat het betekent om niet tot mijn club te behoren. Het werd gebouwd om homo’s, zigeuners, Poolse intellectuelen en natuurlijk Joden te vermoorden.
Als we allemaal met elkaar verbonden zijn, dan kunnen we mensen uit alle andere groepen niet negeren. Je kunt niet één lichaam hebben en iets buiten jezelf. Er kan niets buiten staan, niets buitengesloten zijn.
Zonder verwachting, zonder angst
Als we verwachtingen koesteren, zegt mijn baas Shakyamuni Boeddha, volgt lijden onvermijdelijk. Hij heeft ook een achtvoudig pad uiteengezet dat kan helpen bij het verlichten van lijden. De vraag is: hoe kunnen we situaties tegemoet treden zonder te weten wat goed of fout is? Hoe kunnen we handelen zonder enige verwachting van het resultaat? Het werk dat gedaan moet worden, komt voort uit het erkennen van wat er gaande is – in plaats van een idee te hebben over hoe we dingen moeten oplossen. Dat top-downmodel begint met verwachtingen en leidt onvermijdelijk tot lijden.
Angst is een van de belangrijkste controlesystemen van het individu en de staat. De Chinese term voor mededogen wordt in hun beeldschrift uitgedrukt met behulp van twee radicalen, twee afbeeldingen. De eerste afbeelding geeft een beeld van hoe we ons mededogen zouden kunnen voorstellen. De tweede afbeelding betekent ‘het wegnemen van angst’. In het boeddhisme ís het wegnemen van angst mededogen. Een bodhisattva zijn, een drager van mededogen zijn, betekent het wegnemen van angst als beoefening op je nemen.
Waarom ben ik bang? Omdat ik de controle kwijt ben. Hoe kan ik mijn angst loslaten? Misschien kan ik proberen het idee los te laten dat ik ergens controle over heb. In plaats van te controleren kan ik getuige zijn van wat er gebeurt, zonder verwachtingen, en wachten tot liefdevolle actie ontstaat, opnieuw zonder verwachtingen.
Vertaald met DeepL en daarna aangepast door Diana Vernooij
Noot (1)
Grokking betekent: “iets zo diepgaand en intuïtief begrijpen dat het een tweede natuur wordt”. Plotseling valt het kwartje en is het inzicht daar. (Bron: Wikipedia)