door Annie Schalkwijk met medewerking van Jonne Vink
Annie Schalkwijk oefent bij André van der Braak en was jarenlang bestuurslid van de Zen Peacemakers. Ze is lid van de Werkplaats Ecodharma van de Zen Peacemakers Lage Landen, net als Jonne Vink.
Het thema ecodharma ligt me na aan het hart, zo ben ik al jaren bezig samen met de gemeente met ecologische bijdragen aan de buurt, als het beplanten van boomspiegels. Daarnaast maakt ik mij veel zorgen over de economische groei omdat de vruchten vooral terecht komen bij de rijken en de lasten bij de armen. Gelukkig verschijnt er veel literatuur op dit gebied. Ik wil graag de boeken Natural farming en de kunst van het nietsdoen van Kutluhan Özdemir en Er is leven na de groei van Paul Schenderling samen bespreken, de overeenkomsten en de verschillen.
Natural farming van Kutluhan Özdemir
De boodschap van dit boek is: laat je raken door de vruchtbaarheid in jezelf wakker te maken. Ga scheppen en stop met destructie. Ga afstemmen en resoneren. Wij zijn te gast op deze planeet en zij is perfect!
Er zijn vijf basisprincipes van Natural Farming:
1 Niet ploegen. Deaarde bewerkt zichzelf via de plantenwortels die de bodem binnendringen, door micro-organismen en dieren. Het is belangrijk om ons vertrouwen in de natuur te herwinnen, te weten dat ze perfect is zoals ze is en uit zichzelf voldoende oogst kan genereren. Zonder dat vertrouwen zullen we niet in staat zijn natural farming te beoefenen.
2 Niet bemesten. De cycli van planten en dieren onderhouden de vruchtbaarheid.
Als de natuur volledig haar gang kan gaan, neemt de vruchtbaarheid toe. De organische resten van planten en dieren stapelen zich op en worden aan de oppervlakte ontbonden door bacteriën en schimmels. Voedingsstoffen worden door regenwater diep de bodem in gevoerd en voeden micro-organismen, regenwormen en andere kleine dieren. Allerlei ongewervelde diertjes verluchten en bemesten de bodem door te graven en organische resten achter te laten. Plantenwortels reiken tot in de diepere bodemlagen en brengen de voedingsstoffen vervolgens weer omhoog naar de oppervlakte. Enzovoort. Het gebruik van ongeacht welke soort bereide meststof kan op elk moment stopgezet worden. Het volstaat om een permanente bodembedekking van groenbemesters te voorzien en organisch materiaal (zoals stro of hooi) aan de bodem terug te geven.
3 Niet wieden. Onkruiden zijn planten waarvan we de goede eigenschappen niet kennen, Zij spelen een rol in het biologisch evenwicht.
Bij Natural Farming is het voldoende om het zogenaamde onkruid in toom te houden. Effectieve methoden voor onkruidbeheersing zijn mulchen en bodembedekkers zaaien én stoppen met ploegen. Ploegen kan de groei van onkruid namelijk juist doen toenemen doordat het diep liggende zaden oprakelt. Het geeft meer kans aan soorten die snel ontkiemen en sterk groeien, eigenschappen die typisch zijn voor wilde planten.
4 Geen chemicaliën gebruiken. Onnatuurlijke landbouwpraktijken zoals ploegen en bemesten hebben geleid tot zwakke planten, wat ziekte en onbalans in insectenpopulaties veroorzaakt in de landbouw. In de natuur komen schadelijke insecten en plantenziekten voor, maar als de natuur in balans is, is het gebruik van giftige chemicaliën niet vereist. Júíst het gebruik van chemicaliën schept de voorwaarden voor het verschijnen van ziekten en insecten die de gewassen aanvallen. In feite tast het gebruik van chemische middelen de gezondheid van de bodem aan. Het schaadt de gezondheid van mens en dier die deze gewassen eten.
5 Niet snoeien. Als een boom zijn natuurlijke vorm mag volgen, is snoeien niet nodig. Hij groeit zodanig dat de takken voldoende licht en lucht doorlaten, wat een gezonde en vruchtbare boom oplevert. Helaas komen deze bomen alleen nog voor in de bossen. Een gesnoeide boom ontwikkelt een ongezond takken- en wortelsysteem, er moet blijvend gesnoeid worden. De boom wordt zwakker en vatbaarder voor ziekten en plagen. Ook hier weer ontstaat een vicieuze cirkel.
Er zijn meerdere manieren van kijken, dit boek licht er twee uit:
- Natural Farming, brengt ons steeds dichter in contact met de principes van de natuur en met onze eigen innerlijke natuur. Wij zijn natuur.
- Permacultuur, ontwikkeld door Bill Mollison, heeft een aantal overeenkomsten met natural farming.
Het zijn twee verschillende lampen die hetzelfde licht verspreiden. Ik geloof dat er in de tijd van Fukuoka, de grondlegger van Natural Farming, en Bill Mollison rond 1970 een bepaalde energie was. In de westerse wereld nam die de vorm aan van permacultuur en in het Oosten manifesteerde die zich als natural farming. De essentie is dezelfde. De bedoeling van beide benaderingen is het regenereren van de aarde en (te leren) leven in harmonie met de natuur en alle levende wezens.
Tenslotte, het boek staat vol met praktische tips. Ook is er de mogelijkheid in Nederland en België om workshops te volgen.
Gemiddeld duurt het enige jaren voordat de grond weer gezond begint te raken. Hoe meer artikelen ik lees over regeneratieve land en tuinbouw des te meer manieren ik ontdek, zoals bebouwen van stroken landbouw. Wat het mooie van Natural Framing is, is steeds de koppeling naar ons eigen lichaam. Wij zijn de aarde en de toestand van de aarde spiegelt onze eigen onbalans.
De economie groeit en we worden niet gelukkiger. Het is in de geschiedenis vaker voorgekomen dat er een breed gedeeld gevoel heerst dat we op het verkeerde spoor zitten.
De wereld botst met planetaire grenzen, de grenzen aan wat de aarde aan kan. Er wordt veel gesproken over groene groei. Volgens Paul Schenderling is groene groei: nieuwe wijn in oude zakken. Groene groei faalt al decennia. Land- water- energieverbruik, uitstoot van broeikasgassen ten behoeve van menselijke consumptie blijft wereldwijd stijgen.
In de jaren ’70 werd een heffing op consumptie ingevoerd, een eerlijke heffing. Tevens werd de belasting op arbeid fors verlaagd. Er vond een omslag in handelen en denken plaats. Het welzijn nam toe en door samen zaken te organiseren ontstond meer verbondenheid en vertrouwen in elkaar en de democratie. Dit gebeurde in die tijd ook echt. Toch is het niet bestendigd. De behoudende krachten in politiek en bedrijfsleven bleken te sterk.
Nu is de urgentie groter en de behoudende krachten zijn er nog steeds.
Hoe groeien wij naar een onderbouwd, haalbaar en gedegen plan? Hoe maken wij een einde aan de grenzeloze verspilling en de behoefte aan meer, meer, meer?
Het lijkt erop dat het oude paradigma van te moeten overleven tot diep in al onze vezels zit.
Wat we tot nu toe hebben gedaan is milieuwinst in productieprocessen boeken terwijl we de consumptie ongeremd hebben laten groeien. Dit is dweilen met de kraan open.
Mensen met een laag inkomen in Nederland maar ook van ver weg dragen het minste bij aan de milieucrisis. Tegelijkertijd worden ze het hardste geraakt. Duurzaamheidssubsidies gaan vooral naar mensen met een hoog inkomen. De toezeggingen aan arme landen voor klimaatondersteuning worden slecht of niet nagekomen.
Eén kernmaatregel van de overheid is voldoende, al zijn er wel meerdere varianten mogelijk en is steeds bijsturen belangrijk. De meest revolutionaire maatregel is volgens Paul Schenderling: Het belasten van vervuiling en verspilling als gevolg van consumptie op individueel niveau. De grootste vervuilers betalen het meest. Dit gecombineerd met een flink lagere belasting op arbeid. Onder consumptie wordt hier verstaan niet alleen wat we eten en drinken maar het hele pallet van uitgaven, nieuwe aankopen, uitgaan, reizen en vervoeren.
Groei maakt niet gelukkig
Onderzoek wijst uit dat mensen meer behoefte hebben aan sociaal contact, dierbaren, vrienden. De kwalitatieve bronnen van geluk zijn onuitputtelijk. Meer ruimte en tijd hebben voor cultuur, het leveren van een bijdrage aan welzijn, verantwoordelijkheid dragen, vul maar in. De coöperatieve samenleving krijgt dan weer een kans en is tevens oefenplaats voor democratie. Voor dit alles blijft geduld nodig maar ook ondersteunende maatregelen, zoals hogere belasting op riante vermogenswinsten op huizen.Dit zal bijdragen aan vermindering van vermogensongelijkheid en kan de kloof minder maken.
Klimaatrampen nemen toe, we kunnen beter spreken van klimaatcatastrofe.
Er is een wereldwijde opmars van een postgroeiparadigma gaande. Dat borduurt voort op langer bestaande traditionele zienswijzen in het mondiale Zuiden. In het Westen ontwikkelt het postgroeiparadigma zich na verschijning van het rapport van de Club van Rome. Het was een grote zoektocht van wetenschappers naar de verenigbaarheid van economische groei en vergroening van de economie. Nieuwe invalshoeken en analyses zijn toegevoegd.
Een andere manier van zeggen is: “er leiden meerdere wegen naar Rome”.
De doorwerking van de kernmaatregelen zal effect hebben op alle aspecten van ZIJN.
Denk aan landbouw, wonen, educatie, de zorg, cultuur en ontspanning. Het is minder ziekmakend.
Het boek Er is leven na de groei van Paul Schenderling geeft veel achtergrondinformatie en mogelijkheden om mee te doen. Ik bewonder in dit boek de moed om klimaatverandering te bezien op mondiaal niveau en er handvatten voor te geven. Als we de beweging in gang kunnen zetten, levert dit een werkelijke bijdrage aan klimaatrechtvaardigheid en haalbare doelen zonder verlies van voldoende welvaart. De economie kan op peil blijven, al zal het enige jaren vergen voordat het effect merkbaar is.
Ten slotte
De uitgangspunten uit beide boeken kunnen naast elkaar bestaan en elkaar versterken.
Bij beide vindt geen betutteling plaats als “je moet dit en mag niet dat”. Sterk is ook dat beide boeken uitgaan van vertrouwen, wetende dat ook hier sluiproutes gevonden zullen worden en er zaken niet gaan als gehoopt. Maar als wij de bereidheid tonen om steeds opnieuw te kijken en bij te sturen kan het ons lukken op een beter spoor terecht te komen.
Kortom:
HET IS TIJD OM IN TE STAPPEN IN DE TREIN NAAR EEN RECHTVAARDIGE, DUURZAME TOEKOMST.
De boeken:
Natural farming en de kunst van het nietsdoen – Kutluhan Özdemir. Uitgeverij Samsara, Prijs: € 25,99
Er is leven na de groei, hoe we onze toekomst realistisch veiligstellen – Paul Schenderling. Bot Uitgevers, Prijs: € 25,00 en luisterboek of e-book: € 15,00.