Over de Verdiepingsdag Zen Peacemakers, door Els Nyozen Vegter
Els Nyozen Vegter (1976) ontving in 2021 de voorschriften en is leerling van Irène Kaigetsu Bakker Roshi. Els woont met haar man en tweeling in Velp en is jurist en bestuurskundige van beroep maar door ziekte sinds eind 2023 met arbeidsongeschiktheidspensioen. Zij zet nu haar energie en tijd in voor de Zen Peacemakers Lage Landen en andere goede doelen en initiatieven. Els heeft een diepe liefde voor de dharma en wil haar beoefening van het kussen af de wereld in brengen.
Na de mooie Verbindingsdag die we in juni beleefden keek ik met hoge verwachting uit naar de Verdiepingsdag van de Zen Peacemakers in oktober. Dit verdiepen volgde voor mij heel logisch op het verbinden. Zelf worstel ik al langer met de vraag hoe mijn pad als geëngageerd boeddhist eruitziet en hoe je je maatschappelijke idealen op vreedzame wijze kunt realiseren. Ik keek er dan ook naar uit met gelijkgestemden te bespreken hoe zij met deze vraag omgaan en te leren van onder meer Annetje Brunner en Misha Beliën.
Op deze mooie zonnige herfstdag waren we met 30 Zen Peacemakers te gast in De Zendo in Nijmegen. De Zendo vormt het thuis van Zen Centrum Nijmegen en ligt prachtig in de bossen in Heilig Landstichting en staat onder leiding van Dick Verstegen en Misha Beliën. Na hernieuwde kennismaking met elkaar opende Jeroen Dijkstra de dag met uitleg en doel van het programma en met het bedanken van Zen Centrum Nijmegen voor hun gastvrijheid en warme welkom.
Diana Vernooij, Licht dat waakt, vertelde dat het uitgangspunt voor ons als Zen Peacemakers dicht bij de woorden van Joanna Macy ligt: “Onze blijdschap met het leven en onze veerkracht worden aangestoken door de vele crisis in de wereld, en die twee – eerder dan onze wanhoop – zijn ons uitgangspunt voor actie.” David Loy voegt daar een nieuw maatschappelijk begrip van de Bodhisattva aan toe. Persoonlijke transformatie is goed maar onvoldoende. Het kernprobleem is dat we ons individuele zelf los ervaren van de wereld om ons heen. De wereld heeft een rol te spelen in onze verlichting. Naar binnen gericht is er wijsheid en inzicht mogelijk, naar buiten gericht is er ook liefde mogelijk. Daarom is alleen trainen, oefenen en leren niet voldoende voor een Bodhisattva, en alleen Not knowing en Bearing Witness ook niet. We willen actief zijn in de wereld en onze blijdschap, veerkracht en liefde inbrengen op allerlei manieren en onszelf motiveren om ook de derde intentie van de Zen Peacemakers: Compassionate Action te realiseren.
Handelen
Onze vraag voor deze Verbindingsdag is: “Hoe komen we tot een handelingsperspectief vanuit de beoefening van de Zen Peacemakers uitgangspunten en vanuit de hoopvolle op actie gerichte instelling van onder meer Joanna Macy en David Loy?”
Irène Kaigetsu Bakker Roshi trapte de dag af met een inleiding op Het Maatschappelijk Pad van de Bodhisattva. Hoe kunnen we leven als een Bodhisattva? Shantideva zegt het als volgt: “Zolang de ruimte bestaat; zolang er levende wezens zijn, zolang hoop ik ook te blijven, om de ellende van de wereld te verdrijven.” Dat sluit naadloos aan bij de eerste van de Bodhisattvageloften: Hoe talloos de leven wezens ook zijn, ik beloof ze allen te bevrijden. Dit kunnen we in samenhang beoefenen met de zes paramita’s: Dana (vrijgevigheid); Sila (ethisch en moreel handelen); Ksanti (geduld); Virya (gedrevenheid en inzet); Dhyana (meditatie) en Prajna (wijsheid).
Het begint met het ervaren van betrokkenheid en verbinding, in andere woorden met het voelen van verantwoordelijkheid en de wens om iets te betekenen voor een ander. Het gaat er daarbij om de ervaren morele verontwaardiging om te zetten in actie. Niet om persé tegen iets te strijden maar om zich in te zetten voor een betere wereld voor iedereen. Zoals Kaz Tanahashi zegt: “Iedereen kan een verschil maken. Niemand is vrij van verantwoordelijkheid.”
Het uitganspunt van geëngageerd boeddhisme is het besef van onderliggende eenheid en verbondenheid én van onderlinge afhankelijkheid. Thich Nhat Hanh noemt dat zo treffend inter-zijn. Het is de illusie van de afscheiding die doorbroken moet worden. David Loy spreekt niet alleen over Ego maar ook over Wego. Er is niet alleen een illusie van gescheidenheid met een zelfstandig ik maar ook met een groepszelf, bijvoorbeeld een natie of religie: het is het ‘club-denken’. We kunnen deze illusie van afscheiding doorbreken door eigen innerlijk werk te doen en eigen onheilzame tendensen te erkennen en ermee te werken en te transformeren naar: wijsheid, vrijgevigheid, liefde en compassie. Door onze eigen beoefening kunnen we ontwaken uit onwetendheid en voorkomen dat we opbranden. We ontwikkelen veerkracht, flexibiliteit, inzicht en realisme. Het belang van geweldloosheid mogen we daarbij niet vergeten. Zoals Martin Luther King zei: “Ik kies voor de liefde. Haat is een te zware last om te dragen.” Ook het belang van collectief ontwaken mag niet vergeten te worden. Het gaat immers om collectief welzijn van alle wezens.
Het is belangrijk om te doen wat bij jou als individu past en waar jij warm voor loopt. Begin klein en dan kunnen steeds wijder wordende cirkels ontstaan zoals Joanna Macy dat bedoelt. Irène riep oons op om vanuit het hart, zonder vrees ons Bodhisattva-pad verder op te gaan. “The more you are motivated by love, the more fearless and freer your action will be” zei HH The Dalai Lama.
Onrecht
Vervolgens gaf Diana Vernooij een geleide meditatie en stelde daarbij enkele mooie en verdiepende vragen zoals: “Wat was de eerste keer dat je onrecht leerde kennen? Wat was je eerste maatschappelijke actie, je eerste liefde voor actie? Wat raakte toen je hart en is dat nog zo? Welke misstand in de wereld raakt jou?”. Zij riep ons op om goed te beseffen wat er in ons hart leeft en er goed voor te zorgen.
Alvorens we aan de lunch begonnen zongen we gezamenlijk het mooie lied: ‘Calling out to hungry hearts’, dat hét lied is van de Zen Peacemakers. Het klonk prachtig en doorleefd.
Tijdens de royale en heerlijke pot-luck lunch maakten we kennis met nieuwe betrokkenen en haalden we bestaande vriendschappen aan. We lachten, knuffelden en smulden van al het lekkere voedsel. Lijf en geest werden tegelijk gevoed.
Na de lunch interviewde Jeroen Dijkstra eerst Misha Beliën, monnik, documentairemaker en coördinator van Zen Centrum Nijmegen en daarna interviewde Diana Vernooij Annetje Jikai Brunner Sensei, sociaal geëngageerd boeddhistisch leraar. Beiden reflecteerden op hun maatschappelijk pad. Ze vertelden hun jeugdervaringen van onrecht en hoe het hen raakte en op weg had gebracht. Misha maakte een documentaire in Oekraïne over de oorlog om zo het leed zichtbaar te maken en hij was er zelf ook direct in aanwezig. Annetje vertelde over hoe zij tien jaar lang mindfulnesstrainingen voor mantelzorgers opzette in samenwerking met gemeenten en zorgverzekeraars, om zo het leed van overbelaste mantelzorgers te verlichten. Ze vertelden over de zoektocht naar hoe bestaande (bestuurlijke en economische) systemen veranderd kunnen worden. Je raakt niet opgebrand als je dicht blijft bij waar jouw hart je voert, als je je angsten overwint en je blijft verbinden met de mensen waarvoor je het doet.
Misha vertelde dat spiritualiteit is zoals het doorslikken van een stekelvarken (het kan nooit meer ongedaan gemaakt worden) en als je zonder concepten ‘thuisloos’ durft te zijn je met open geest en hart je persoonlijke pad verder kan gaan. Annetje geeft ons mee dat intiem en vertrouwd zijn met de bewegingen van je eigen geest maakt dat je niet bang meer bent om fouten te maken. Zoals Maezumi Roshi, de dharmavader van Bernie Glassman, zei: ‘Continuous practice is continuous failure’. “Doe aan spoorzoeken, neem de kleinste bewegingen van je hart serieus”, moedigde ze ons aan.
Toen was het tijd voor thee en een wandeling in de mooie omgeving van De Zendo. Twee aan twee gingen we op pad om elkaar te vertellen wat ons werk is, en tegen elkaar ons daarover vrij uit te spreken. Welk onrecht wil ik aanpakken? En wat kom ik daarin tegen en welke volgende stap zou ik willen nemen? Dit leverde boeiende en geanimeerde gesprekken op waarin herkenning en gedeelde vrees en frustratie, maar ook optimisme en concrete ideeën aan de orde kwamen.
Luisteren
De dag werd afgesloten met een luisterkring onder leiding van Irène Roshi. De centrale vraag was: ‘Wat neem je mee van deze dag, welke volgende stap zou je willen zetten en wat heb je daarvoor nodig?’ De Bodhicitta, de drang om ons Bodhisattva-ideaal te verwezenlijken, was bijna tastbaar. We werden opnieuw geïnspireerd om een volgende stap te zetten waarbij het tegelijkertijd voor velen van ons nog de vraag is wat die stap kan inhouden. Dat was voor mij niet anders. Mijn behoefte aan verdieping was bevredigd maar de vraag wat mijn volgende stap kan en zal zijn bleef vooralsnog onbeantwoord. Dat is misschien wel een mooie vraag voor een volgende samenkomst: “Wat doe ik nu?”
Tot slot bedankten Jeroen en Diana iedereen voor hun aanwezigheid en vooral hun betrokkenheid; ze riepen op om vooral ons maatschappelijke pad met goede moed voort te zetten. Daarmee kwam opnieuw een hele mooie inspirerende Zenpeacemakersdag ten einde.
Er is op 6 oktober een aantal opnames gemaakt die je kunt beluisteren:
- Toespraak Irène Kaigetsu Bakker Roshi:
- Interview met Misha Beliën:
- Interview met Annetje Brunner: